جراحی شبکیه چگونه انجام میشود؟ بررسی کامل مراحل، روشها و مراقبتهای پس از عمل
بینایی یکی از مهمترین حواس انسان است و سلامت شبکیه نقش تعیینکنندهای در کیفیت دید دارد. بسیاری از بیماریهای شبکیه در صورت تشخیص دیرهنگام میتوانند منجر به کاهش شدید بینایی یا حتی نابینایی شوند. به همین دلیل آگاهی درباره چگونگی انجام جراحی شبکیه و مراحل درمان اهمیت زیادی دارد.
جراحی شبکیه یکی از تخصصیترین اعمال چشمپزشکی محسوب میشود که برای درمان مشکلاتی مانند جداشدگی شبکیه، سوراخ شبکیه، خونریزی زجاجیه و برخی بیماریهای ناشی از دیابت انجام میشود. امروزه با پیشرفت فناوریهای پزشکی، این جراحی با دقت بسیار بالا و درصد موفقیت قابل توجهی انجام میشود.
شبکیه چشم چیست و چه وظیفهای دارد؟
شبکیه لایهای بسیار حساس در قسمت داخلی چشم است که نور را دریافت کرده و آن را به پیامهای عصبی تبدیل میکند. این پیامها از طریق عصب بینایی به مغز ارسال میشوند و امکان دیدن را فراهم میکنند.
هرگونه آسیب به این بخش میتواند باعث اختلال در بینایی شود. در بسیاری از موارد، درمان دارویی کافی نیست و نیاز به جراحی وجود دارد. به همین دلیل آشنایی با چگونگی انجام جراحی شبکیه برای بیماران اهمیت فراوانی دارد.
چه زمانی جراحی شبکیه ضروری است؟
پزشک متخصص چشم ممکن است در شرایط زیر انجام جراحی شبکیه را توصیه کند:
- جداشدگی شبکیه
- سوراخ یا پارگی شبکیه
- خونریزی زجاجیه
- رتینوپاتی دیابتی پیشرفته
- وجود غشای اپیرتینال
- کشیدگی شبکیه ناشی از دیابت
- سوراخ ماکولا
در صورت مشاهده علائمی مانند جرقههای نورانی، افزایش ناگهانی مگسپران، تاری دید یا ایجاد پرده سیاه در میدان بینایی باید در سریعترین زمان ممکن به چشمپزشک مراجعه کرد.
مراحل و چگونگی انجام جراحی شبکیه؟
پرسش بسیاری از بیماران این است که چگونگی انجام جراحی شبکیه چگونه است و این عمل چه مراحلی دارد؟
در ابتدا پزشک معاینات کامل چشم را انجام میدهد. سپس بر اساس نوع بیماری، بهترین روش جراحی انتخاب میشود. این عمل معمولاً تحت بیحسی موضعی یا بیهوشی انجام شده و بسته به شرایط بیمار ممکن است بین یک تا سه ساعت زمان ببرد.
در طول جراحی، ابزارهای بسیار ظریف وارد چشم میشوند و پزشک مشکل ایجاد شده در شبکیه را برطرف میکند.
انواع روشهای جراحی شبکیه
ویترکتومی (Vitrectomy)
ویترکتومی یکی از رایجترین روشهای درمانی است. در این تکنیک، ژل زجاجیه از داخل چشم خارج شده و سپس پزشک اقدام به ترمیم آسیبهای شبکیه میکند.
این روش برای درمان مشکلات زیر کاربرد دارد:
- خونریزی زجاجیه
- جداشدگی شبکیه
- رتینوپاتی دیابتی
- سوراخ ماکولا
ویترکتومی امروزه با دستگاههای پیشرفته و کمتهاجمی انجام میشود و دوران نقاهت نسبتاً کوتاهی دارد.
باکل اسکلرال
در این روش، نوار سیلیکونی مخصوصی در اطراف چشم قرار میگیرد تا فشار روی شبکیه کاهش یافته و شبکیه مجدداً در محل طبیعی خود قرار گیرد.
تزریق گاز داخل چشم
گاهی پزشک برای ترمیم پارگی شبکیه از حباب گاز استفاده میکند. این حباب به تثبیت شبکیه کمک کرده و به مرور زمان جذب میشود.
آمادگیهای لازم قبل از جراحی شبکیه
برای افزایش موفقیت عمل، رعایت برخی نکات ضروری است:
- انجام آزمایشهای لازم
- اطلاع دادن درباره داروهای مصرفی
- قطع برخی داروهای رقیقکننده خون طبق نظر پزشک
- ناشتا بودن قبل از عمل
- همراه داشتن فردی برای بازگشت به منزل
رعایت این نکات باعث میشود روند چگونگی انجام جراحی شبکیه با کمترین عوارض همراه باشد.
مراحل انجام جراحی شبکیه
1. بیحسی یا بیهوشی
بسته به شرایط بیمار، پزشک از بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی استفاده میکند.
2. ایجاد برشهای کوچک
برشهای بسیار ظریفی روی سطح چشم ایجاد میشود.
3. استفاده از تجهیزات میکروسکوپی
جراح با کمک دستگاههای پیشرفته، بافتهای آسیبدیده را ترمیم میکند.
4. تثبیت شبکیه
در صورت نیاز از گاز یا روغن سیلیکون برای ثابت نگه داشتن شبکیه استفاده میشود.
5. پایان جراحی
پس از اطمینان از وضعیت مناسب شبکیه، عمل به پایان میرسد و بیمار وارد مرحله مراقبتهای بعد از جراحی میشود.
جراحی شبکیه چقدر طول میکشد؟
مدت زمان عمل به نوع بیماری و شدت آسیب بستگی دارد. معمولاً این جراحی بین 60 تا 180 دقیقه زمان میبرد. در موارد پیچیدهتر ممکن است زمان بیشتری نیاز باشد.
مراقبتهای بعد از جراحی شبکیه
رعایت توصیههای پزشک نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.
مهمترین مراقبتها عبارتاند از:
- استفاده منظم از قطرههای تجویز شده
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین
- جلوگیری از ورود آب آلوده به چشم
- عدم مالش چشم
- حضور منظم در جلسات معاینه
- رعایت وضعیت خوابیدن در صورت وجود حباب گاز
دوران نقاهت جراحی شبکیه
بهبود کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. در این مدت دید بیمار به تدریج بهتر میشود.
برخی بیماران در روزهای ابتدایی علائمی مانند موارد زیر را تجربه میکنند:
- تاری دید موقت
- احساس جسم خارجی
- قرمزی خفیف
- حساسیت به نور
این علائم معمولاً طبیعی هستند و با گذشت زمان کاهش پیدا میکنند.
میزان موفقیت جراحی شبکیه و چگونگی انجام جراحی شبکیه
پیشرفت تجهیزات چشمپزشکی باعث شده میزان موفقیت این عمل بسیار بالا باشد. البته عوامل زیر بر نتیجه درمان تأثیرگذار هستند:
- سرعت مراجعه بیمار
- نوع بیماری
- میزان آسیب وارد شده به شبکیه
- تجربه جراح
- رعایت مراقبتهای بعد از عمل
هرچه درمان زودتر انجام شود، احتمال بازگشت بینایی بیشتر خواهد بود.
عوارض احتمالی جراحی شبکیه
اگرچه این جراحی ایمن محسوب میشود، اما مانند هر عمل دیگری ممکن است با عوارضی همراه باشد:
- عفونت
- افزایش فشار چشم
- آب مروارید
- خونریزی
- جداشدگی مجدد شبکیه
پیگیریهای منظم پس از عمل میتواند احتمال بروز این مشکلات را کاهش دهد.
آیا جراحی شبکیه درد دارد؟
بیشتر بیماران در طول عمل دردی احساس نمیکنند، زیرا جراحی تحت بیحسی یا بیهوشی انجام میشود. ممکن است پس از جراحی کمی ناراحتی یا احساس فشار وجود داشته باشد که با داروهای تجویز شده کنترل میشود.
تفاوت جراحی شبکیه با سایر جراحیهای چشم و چگونگی انجام جراحی شبکیه
بسیاری از افراد جراحی شبکیه را با جراحیهای اصلاح عیوب انکساری اشتباه میگیرند. در حالی که این دو کاملاً متفاوت هستند.
اگر قصد آشنایی با روشهای اصلاح نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم را دارید، میتوانید درباره فمتو لیزیک چشم اطلاعات بیشتری کسب کنید.
همچنین افرادی که به دنبال رفع عیوب انکساری با لیزر هستند، میتوانند درباره لیزیک چشم اطلاعات بیشتری مطالعه کنند.
از سوی دیگر، برخی از جراحیهای زیبایی و درمانی پلک نیز ارتباط مستقیمی با سلامت چشم دارند. برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید صفحه بلفاروپلاستی چشم را مشاهده کنید.
چه افرادی بیشتر در معرض بیماریهای شبکیه قرار دارند؟
برخی افراد نسبت به دیگران بیشتر در معرض آسیبهای شبکیه هستند:
- مبتلایان به دیابت
- افراد مسن
- کسانی که سابقه خانوادگی بیماریهای شبکیه دارند
- افراد دارای نزدیکبینی شدید
- کسانی که دچار ضربه به چشم شدهاند
این افراد باید معاینات دورهای چشم را جدی بگیرند.
جمعبندی چگونگی انجام جراحی شبکیه
شناخت دقیق چگونگی انجام جراحی شبکیه به بیماران کمک میکند با آگاهی بیشتری مسیر درمان خود را طی کنند. جراحی شبکیه یکی از پیشرفتهترین و حساسترین اعمال چشمپزشکی است که در بسیاری از موارد میتواند از کاهش شدید بینایی جلوگیری کند.
برای مشاهده نمونه جراحیها، آموزشهای مراقبت از چشم، پاسخ به سوالات بیماران و جدیدترین مطالب پزشکی، صفحه اینستاگرام دکتر مینا اوجانی را دنبال کنید.
تشخیص زودهنگام، انتخاب جراح باتجربه و رعایت مراقبتهای بعد از عمل، سه عامل کلیدی در موفقیت درمان محسوب میشوند. اگر علائمی مانند تاری دید ناگهانی، جرقههای نورانی یا افزایش مگسپران را تجربه میکنید، مراجعه سریع به چشمپزشک میتواند از آسیبهای جدی و دائمی جلوگیری کند.